Genel Bilgi:


D羹nya 羹zerinde 1.000.000 civar覺nda bitki t羹r羹n羹n bulunduu tahmin edilmektedir.Bunlar覺n hen羹z yar覺ya yak覺n覺 tan覺mlan覺p isimlendirilebilmitir.


G覺da elde etmek i癟in 羹retilen t羹rler ancak 3.000 civar覺ndad覺r. Buna kar覺l覺k yabani olup da, g覺da olarak kullan覺lan bitki t羹r羹n羹n 100.000'in 羹zerinde olduu san覺lmaktad覺r. Tedavi amac覺yla kullan覺lan bitkilerin miktar覺 antik 癟adan beri devaml覺 bir art覺 g繹stermektedir.


Anadolumuzda ise 癟ok eski y覺llardan beri 癟ok 癟eitli aromatik bitkiler tasnif edilerek kullan覺la gelmitir.  Son y羹zy覺lda 癟eitli sebeplerden kuaklar aras覺 bilgi ak覺覺 kesilmi, ancak 繹zellikle son zamanlarda yeniden bu konuda bir canlanma ve bilin癟li bir y繹nelim g繹zlenmektedir.


lkemiz doal floras覺ndaki 10.000 civar覺ndaki bitki t羹r羹n羹n 1/3 羹n羹n endemik olduu, aromatik bitkilerin ise bu oran覺n % 30unu tekil ettii bildirilmektedir. T羹m Avrupada toplam 12.000 bitki t羹r羹 olduu d羹羹n羹ld羹羹nde biyolojik 癟eitliliimizin zenginlii g繹r羹lmektedir.


Dier taraftan lkemiz 繹nemli kimyon, kekik ve defne  ihracat癟覺s覺d覺r. D羹nya d覺 ticaret hacmi 25-30 bin ton olarak tahmin edilen kimyon 羹retimimiz baz覺 y覺llar 17 bin tona erimekte bu da d羹nya 羹retiminin % 50 sinden fazlas覺n覺 kar覺lamaktad覺r. Yine d羹nyada en fazla kekik ihra癟 eden 羹lke T羹rkiye olup, 羹lkemizden y覺lda yakla覺k 12.2 bin ton kekik ihra癟 edilmekte ve 22.50 milyon Amerikan Dolar覺 gelir elde edilmektedir (襤GEME 2006). Dier ihra癟 potansiyeli y羹ksek bitkilerimizden birisi de defne olup d羹nya defne ihtiyac覺n覺n % 90覺n覺n 羹lkemiz taraf覺ndan kar覺land覺覺 bildirilmektedir.


Baharatlar覺n 羹retim yerleri.



Tedavi ve beslenmede yapay ila癟lar yerine doal 羹r羹nlere d繹n羹lmesi t羹m D羹nyada aromatik bitki ve baharatlara y繹nelimi art覺rd覺覺ndan ciddi bir talep art覺覺 yaanm覺 ve g繹zler bu pazara 癟evrilmitir. Bir 癟ok 羹lke 羹retime 繹nem vermi, t覺bbi tar覺m yap覺l覺r olmu, dolay覺s覺yla da lkemizde olduu gibi daha ziyade doal 羹retim yap覺lan yerlerin pazar paylar覺 azalmaya balam覺t覺r.


G繹r羹ld羹羹 gibi ifa kaynaklar覺 elimizin alt覺nda olduu halde maalesef kullan覺m覺 bak覺m覺ndan ayn覺 derecede ansl覺 olduumuzu s繹yleyemeyiz.


Aromatik Bitki ile Baharatlar aras覺ndaki farklar:


G羹n羹m羹zde aromatik bitkiler (aromatik nebatlar/herb) ve baharatlar (spice) birbirleri ile kar覺t覺r覺lsa ve ayn覺 san覺lsa da aralar覺nda ciddi farklar bulunmaktad覺r.


ncelikle Aromatik bitki tan覺m覺 癟adan 癟aa deiiklik g繹stermektedir. Genel olarak aromatik bitkilerden kas覺t yapraklar覺ndan deiik lezzetler elde edilen ve farkl覺 iklimlerde yetiebilen nebatlard覺r. Yapraklar覺 veya 癟i癟ekleri  taze, kurutulmu, k覺y覺lm覺, k覺r覺lm覺, d繹羹lm羹 ekillerde, yemeklerde, 癟aylarda, i癟eceklerde, soslarda vb kullan覺l覺r. Yemeklere konulma esnas覺nda genel olarak pimeye yak覺n ilave edilir ki, uzun piirme s羹reci sonunda aromas覺n覺 yitirmesin.


Baharatlar da aynen aromatik bitkiler gibi kullan覺l覺rlar. Genel olarak tropikal b繹lgelerde yetitirilirler. Baharatlarda aromatik bitkilere nazaran 癟ok daha keskin aromalar olduu gibi, baharat bitkisinin 癟ok daha fazlas覺ndan, yapra覺ndan, dal覺ndan, k繹k羹nden, g繹vdesinden, yumrusundan, tohumundan, 癟i癟einden, her eyinden faydalan覺lmaktad覺r. Baharatlar, aromatik bitkilerin aksine, piirme s羹recinin ba覺nda kullan覺l覺rlar.


Dier taraftan hem aromatik bitkiler hem de baharatlar ayn覺 zamanda tedavi ama癟l覺, boyama veya kokular覺ndan faydalan覺lmak 羹zere farkl覺 sekt繹rlerde kullan覺lmaktad覺r.


Besin Deerleri:


Baharatlar, aromatik bitkilere nazaran 癟ok daha az ya ve karbonhidrat deerlerine sahiptirler. Her ikisi de kendilerine 繹zg羹 baz覺 besinler bar覺nd覺r覺rlar. rnein; Fesleen ve karanfil kalsiyum ve potasyum kayna覺d覺rlar. Her ne kadar yemeklerde ya da beslenmede 癟ok k羹癟羹k miktarlarda kullan覺lsa da yeterli olmaktad覺r.


Baharatlar ve aromatik bitkiler, ilave edildikleri yiyeceklere ihmal edilebilir miktarlarda kalori ilavesi salad覺klar覺ndan vaz ge癟ilmez katk覺lar olarak kalmakta ve beslenme al覺kanl覺klar覺nda 繹nemlerini daima korumaktad覺rlar.


Kullan覺m Oranlar覺:


Genel kullan覺m olarak oranlar覺 繹yle se癟ilmektedir; Baharat veya aromatik bitkinin 1 B羹y羹k Ka覺k ya haline kar覺l覺k;

1 veya 1.5 K羹癟羹k Ka覺k kurutulmuu,

翹 K羹癟羹k Ka覺k d繹羹lm羹羹

Kar覺l覺k gelmektedir.


Badem, ceviz, zeytin gibi ekmek ve unlu mam羹llere zenginlik kazand覺ran katk覺lar l癟羹 Kab覺 (240ml)n覺n katlar覺 veya as katlar覺 ile konulurken, ya veya kuru aromatik bitkiler B羹y羹k Ka覺k (15 ml), baharatlar ise K羹癟羹k Ka覺k (5 ml) katlar覺 veya as katlar覺 halinde kullan覺l覺r.


Gereinden fazla kullan覺lmas覺 etkisini art覺rmak yerine ters etki oluturabilecei gibi, beklenen lezzeti de bozacakt覺r.


Saklanmalar覺:


Baharatlar ve aromatik bitkilerin saklanmas覺 b羹y羹k 繹nem arz etmektedir.


Baharatlar, tohum olarak d繹羹lm羹lerinden daha uzun s羹reli saklan覺rlar. Hava ge癟irmeyen kaplarda serin ve kapal覺 ortamda saklanmal覺, dorudan g羹ne 覺覺覺ndan ve 覺s覺dan sak覺nmal覺d覺r.


Baharatlar ve aromatik bitkiler ne denli taze ise o denli g羹癟l羹 aroma ve lezzete sahiptir.


Aromatik bitkilerin kurutulmu olarak saklanma s羹resi 6 ay覺 amamal覺, ilk 羹癟 aydan sonra buz dolab覺nda saklanmas覺 繹nerilmektedir.


Aromatik bitkilerin taze saklanmas覺 ise bulunduu yerin ve kendisinin rutubet oran覺na g繹re s覺n覺rlanmakta, bir ka癟 g羹n羹 ge癟memektedir. 襤yi kurutulur ve rutubet uzaklat覺r覺ld覺覺 takdirde bu s羹re uzar, aksi takdirde hemen 癟羹r羹me s羹recine girmektedir.


Baharatlar ve Aromatik Bitkilerin t覺bb簾 ama癟l覺 kullan覺m覺:


Bu konu 癟ok farkl覺 bir alan olup, detayl覺 incelenmesi ve deerlendirilmesi gerekmektedir.Ayr覺ca burada Baharatlar覺n ve Aromatik bitkilerin ele al覺nma amac覺 bu deildir.


Sadece bilgi vermek maksad覺yla ifade edilebilir ki, bu konuda yaz覺l覺 en eski ve salam kaynaklardan biri, M. . 320 y覺l覺na ait olan, Aristonun talebelerinden Theophrastusun kaleme ald覺覺 Inquiry Into Plants and Growth of Plants ve yakla覺覺k 180 y覺l sonra yaz覺lan De Materia Medica isimli eserler olup, 660den fazla aromatik bitkiyi i癟ermektedir.


Yayg覺n Kullan覺lan Aromatik Bitkiler:


Aromatik bitkiler, ekmek yap覺m覺 esnas覺nda taze kullan覺lmaktan ziyade kurutulmu olarak tercih edilmekte ve kullan覺lmaktad覺r. Ekmek, kurabiye ve kek benzeri unlu mam羹llerde yayg覺n kullan覺ma sahip belli bal覺 aromatik bitkiler k覺saca aa覺da a癟覺klanm覺t覺r:


Yayg覺n Kullan覺lan Aromatik bitkiler - 1


Yayg覺n Kullan覺lan Aromatik bitkiler - 2


Fesleen (Basil): 1783 y覺l覺na ait kay覺tlarda Fesleen i癟in, Frans覺zlar覺n o kadar sevdiklerini, dolay覺s覺yla her t羹r 癟orba ve sosa kar覺t覺r覺ld覺覺n覺, eflerin Fesleene aromatik bitkilerin kral覺 dediini ve kokusunun o denli m羹kemmel olduunu, ancak Krallara lay覺k olduu yaz覺lm覺t覺r. Sar覺msak ve zeytinin tamamlay覺c覺s覺 olarak bilinen fesleen, yayg覺n ekilde kullan覺l覺r. Nane familyas覺ndan olup, keskin aromas覺 dolay覺s覺yla hamurlara kar覺t覺r覺l覺r. Fesleen mideyi yumuat覺c覺, haz覺ms覺zl覺覺 giderici, teskin edici ve barsaklarda gaz oluumunu engelleyici etkisi vard覺r.  襤drar yollar覺 hastal覺klar覺na kar覺, 繹ks羹r羹k kesici, ba d繹nmelerini giderici 繹zellii vard覺r.


Defne Yapra覺 (Bay leaf): Terletir, atei d羹羹r羹r. V羹cuda rahatl覺k verir. 襤drar ve adet s繹kt羹r羹r. 襤tah a癟ar. Sinir ar覺lar覺n覺 dindirir. Genelde kurutulmular覺 kullan覺lmakta olup, 癟ok kuvvetli aromas覺 y羹z羹nden miktar覺 iyi ayarlanmal覺d覺r. Ne kadar uzun s羹reli s羹recin i癟inde olursa o denli fazla aroma salar. Hamurda youn olarak kullan覺lmamaktad覺r.


Frenk Maydanozu (Chervil): 襤drar s繹kt羹r羹r, basur tedavisinde kullan覺l覺r. Maydanozgiller familyas覺nda olup, anason ve limonun tamamlay覺c覺s覺d覺r. Maydanozun yerine kullan覺labilmektedir, bu nedenle hamurlarda da kullan覺lmaktad覺r. Dikkat edilecek husus, taze kullan覺lmas覺n覺n uygun olduu, uzun s羹reli pimelerde kokusunu yitirdiidir.


Frenk Soan覺 (Chives): Soangiller familyas覺ndan olup, taze kullan覺lmal覺d覺r. Uzun s羹reli pimelerde kokusunu yitirmektedir.


Taze Kini (Cilantro): 襤tah a癟覺c覺, ba覺rsak gazlar覺n覺 giderici, sinirleri yat覺t覺r覺c覺, hazm覺 kolaylat覺r覺c覺, kar覺n ar覺lar覺n覺 giderici, migreni gidericidir. Kendine 繹zg羹 lezzeti ile en yayg覺n kullan覺lan aromatik bitkilerdendir.


Dereotu (Dill): Kendine 繹zg羹 keskin ekimsi lezzeti ile hamurlarda da kullan覺lmaktad覺r.  Teskin edici, mide ve ba覺rsak gazlar覺n覺 繹nleyici, haz覺ms覺zl覺覺 giderici 繹zellikleri vard覺r.


Rezene (Fennel ): Anason benzeri lezzeti ile hamurlarda yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. Sakinletirici, gaz giderici ve s羹t art覺r覺c覺d覺r. 襤drar s繹kt羹r羹c羹, yara iyiletirici, bomaca ve dalak hastal覺klar覺nda faydal覺d覺r.


Lavanta (Lavender): Kendine has aromas覺 ile krema ve dondurmalarda tercih edilse de, hamurlarda da kullan覺m覺 m羹mk羹nd羹r. Yat覺t覺r覺c覺, kuvvetlendirici, idrar s繹kt羹r羹c羹 ve romatizmaya kar覺 etkilidir. Kokusu 癟ok beenilmektedir.


Oulotu (Lemon balm): Eki lezzeti ile kendine has bir kullan覺m alan覺 mevcuttur.


Limon otu (Citronella Grass): Zencefil ile birlikte az miktarda kullan覺l覺r. Yaprakl覺 ekildedir. Hamurlarda kullan覺m覺 konusunda bilgi bulunmamaktad覺r.


Mercank繹k (Marjoram): Nane ve kekik kar覺覺m覺 aromas覺 dolay覺s覺yla 癟ok kullan覺l覺r. Sindirimi kolaylat覺r覺c覺 bir etkisi vard覺r. Kekik yerine ikame edebilir, hamurlarda kullan覺lmaktad覺r. Acemiler i癟in Kullanaca覺n baharat konusunda 羹pheye d羹t羹羹nde hemen Mercank繹k kullan gibi bir deyim mevcuttur.


Nane (Mint):  Taze Kini, fesleen ve mercank繹k ile iddial覺 bir aroma oluturur. Kendine has mentol lezzeti ile a覺r覺ya ka癟mamak art覺yla yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. 襤drar s繹kt羹r羹c羹, solucan d羹羹r羹c羹, souk alg覺nl覺覺n覺 giderici, anne s羹t羹n羹 art覺r覺c覺, adet d羹zenleyici, 癟arp覺nt覺 giderici, gaz s繹kt羹r羹c羹, safra d羹zenleyici, mide ar覺lar覺n覺 ve ba覺rsak spazm覺n覺 giderici, sinirleri kuvvetlendirici 繹zellikleri vard覺r.


Keklik Otu (Oregano): Ho ve hafif ac覺ms覺 lezzete sahiptir. ou zaman Kekik (Thyme) ile kar覺t覺r覺l覺r.


Maydanoz (Parsley): Taze veya kurutulmu haliyle hamurlarda yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. Yapraklar覺 A, C ve K vitaminleri bak覺m覺ndan zengindir. 襤drar s繹kt羹r羹c羹 繹zellii vard覺r. Tansiyon d羹羹r羹c羹, kans覺zl覺覺 giderici, iltihapl覺 yaralar覺n iyilemesinde, g繹rmeye, mide ve Ba覺rsak gazlar覺n覺n engellenmesinde, afrodizyak 繹zellii vard覺r.


Biberiye (Rosemary): Ekimsi lezzeti ile 繹zellikle Focaccia ekmeinin vaz ge癟ilmezleri aras覺ndad覺r. Kullan覺mda a覺r覺ya gidilmemelidir. Sindirime yard覺mc覺, haz覺ms覺zl覺覺 giderici, idrar s繹kt羹r羹c羹, 癟arp覺nt覺 giderici, migren kesici 繹zellikleri vard覺r.


Ada癟ay覺 (Sage): Kuvvetli aromas覺 ile 繹zellikle soslarda tercih edilmektedir. Kekik ve Keklik Otu ile birlikte iyi bir uyum ger癟ekletirir. Bulant覺 繹nleyici, mide va ba覺rsak gazlar覺n覺 giderici, hazm覺 d羹zenleyici, 羹st solunum yollar覺 iltihaplar覺n覺 giderici, ast覺m覺 hafifletici, idrar ve ter s繹kt羹r羹c羹 繹zellikleri vard覺r. A覺r覺 t羹ketiminden ka癟覺n覺lmal覺d覺r.


Kuzu kula覺 (Sorrel): Ekimsi lezzeti ile ekmek yap覺m覺nda tercih edilen aromatik bitkilerdendir. 襤drar s繹kt羹r羹c羹, mide ikinliini giderici 繹zellii vard覺r.


Tarhun otu (Tarragon): Anason, ada癟ay覺 benzeri lezzeti ile soslarda bolca kullan覺lmaktad覺r. Baz覺 mutfaklar覺n (rnein Frans覺z mutfa覺) vaz ge癟ilmez aromatik bitkisidir. 襤drar s繹kt羹r羹c羹, gaz giderici, solucan d羹羹r羹c羹, mide destek癟isi, haz覺ms覺zl覺覺 giderici, v羹cutta biriken tuz ve suyu atmaya yard覺mc覺 繹zellii vard覺r.


Kekik (Thyme): G羹癟l羹 ve hafif ac覺mtrak lezzeti ile en yayg覺n kullan覺lan aromatik bitkilerdendir.  Bedeni g羹癟lendirici, hazm覺 kolaylat覺r覺c覺, 癟arp覺nt覺 giderici, iltihap s繹k羹c羹, salg覺 d羹zenleyici, mesanedeki mikroplar覺 繹ld羹r羹c羹, eker d羹羹r羹c羹, afrodizyak etkisi mevcuttur.


Safran (Saffron): Baharat olarak da kullan覺lmaktad覺r. Sinir sistemini uyar覺c覺, itah a癟覺c覺, adet s繹kt羹r羹c羹, hazm覺 kolaylat覺r覺c覺 etkileri mevcuttur.


Soan (Onion): Hem taze, hem de yumrusu yayg覺n olarak eski 癟alardan beri kullan覺l覺r. C vitamini deposudur, besleyici ve itah a癟覺c覺d覺r, genel ba覺覺kl覺k sistemini destekler, idrar s繹k羹c羹, damar sertlii giderici, kum ve ta d羹羹r羹c羹, akcier rahats覺zl覺klar覺n覺 tedavi edici, ast覺m ve gribe faydal覺, afrodizyak 繹zellii mevcuttur.


Sar覺msak: Hem taze, hem de yumrusu yayg覺n olarak eski 癟alardan beri kullan覺l覺r. Y羹ksek tansiyon ve kalp hastal覺klar覺na, ba覺rsak kanserine, anti-aging 繹zellii, allerji 繹nleyici, ba覺覺kl覺k sistemini g羹癟lendirici, damar a癟覺c覺, nefes darl覺覺 giderici, antibiyotik 繹zellii mevcuttur.


Yayg覺n Kullan覺lan Baharatlar:


Ekmek, kurabiye ve kek benzeri unlu mam羹llerde yayg覺n kullan覺ma sahip belli bal覺 baharatlar k覺saca aa覺da a癟覺klanm覺t覺r:


Yayg覺n Kullan覺lan Baharatlar - 1


Yayg覺n Kullan覺lan Baharatlar - 2



Yenibahar (Allspices): Jamaika Biberi olarak da an覺lan Yenibahar; muskat cevizi, karanfil ve tar癟覺n kar覺覺m覺 lezzetine sahip olduundan yayg覺n kullan覺lmaktad覺r. Zencefilli ekmein vaz ge癟ilmez baharat覺d覺r.  襤tah a癟覺c覺, damar sertliini 繹nleyici, hazm覺 kolaylat覺r覺c覺, gaz s繹kt羹r羹c羹 ve kab覺za kar覺 etkilidir.

Anason tohumlar覺 (Anise Seeds): Kokusu ve tad覺 meyan k繹k羹ne benzemektedir. Gerek ekmek yap覺m覺nda ve gerekse de 羹zerini s羹slemede yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. Hazm覺 kolaylat覺r覺c覺, itah a癟覺c覺, gaz ve idrar s繹kt羹r羹c羹, migren ar覺lar覺n覺 kesici, ast覺m ve bronit ikayetlerini azalt覺c覺, kusma ve ishali kesici 繹zellii vard覺r.


Keraviye (Karaman Kimyonu/Caraway Seeds):  Keskin bir koku ve belirgin bir tada sahiptir. avdarl覺 ekmeklerin vaz ge癟ilmez baharatlar覺ndand覺r. Gerek ekmek yap覺m覺nda, gerekse de s羹slemesinde bol miktarda kullan覺l覺r. Spazm 癟繹z羹c羹, bakteri yok edici, gaz giderici, terletici, hazm覺 kolaylat覺r覺c覺, idrar s繹kt羹r羹c羹, adet kolaylat覺r覺c覺, balgam s繹k羹c羹, mantar 繹ld羹r羹c羹, uyar覺c覺 ve mideyi kuvvetlendiricidir.


Kakule (Cardamom): Safran ve vanilyadan sonra en pahal覺 baharatt覺r.  Zencefil, kini ve Muskat cevizi ile birlikte kullan覺lmaktad覺r. Kahveli keklerde cazibeli bir tat vermektedir. 襤skandinav 羹lkelerinde  hamur ilerinde, el  emei  ekmeklerde, kek ve tartlarda kullan覺lmaktad覺r.Baz覺 羹lkelerde her derde deva olarak g繹r羹lmekte (Hint, in gibi), itah a癟覺c覺, sindirime yard覺mc覺, gaz s繹kt羹r羹c羹, ba ar覺s覺n覺 giderici, t羹kr羹k art覺r覺c覺 繹zellii mevcuttur.


Arnavut Biberi (Cayenne Pepper):  Hafif bir aromaya ve keskin ac覺 bir lezzete sahiptir.  Meksika b繹reklerinde kullan覺l覺r. Uyar覺c覺, tahri engelleyici, hazmettirici, gaz giderici ve itah a癟覺c覺d覺r.


Kereviz Tohumu (Celery Seed):  襤nsan覺n i癟ini 覺s覺tan, hafif ac覺l覺 bir aromaya sahiptir. M羹shil, gaz giderici, idrar s繹kt羹r羹c羹, m羹sekkin, mideyi rahatlat覺c覺, uyar覺c覺 ve v羹cudu kuvvetlendirici 繹zellikleri vard覺r.


Ac覺 Toz Biber (Chili Powder):  Kimyon, sar覺msak, mercank繹k ve tuz ile kullan覺l覺r. Muhtelif renk ve ac覺l覺kta 癟eidi mevcuttur. Ac覺 lezzetinin veya renginin verilmesi amac覺yla kullan覺lmaktad覺r. K覺rm覺z覺 biberin, yeil bibere oranla 2 kat C, 10 kat da A vitaminine sahip olduu bilinmelidir. Hastal覺klara kar覺 diren癟 art覺r覺c覺 繹zellii vard覺r. Hazmettirici, gaz giderici ve itah a癟覺c覺d覺r.


Tar癟覺n (Cinnamon): Tar癟覺n tatl覺, odunsu, g羹zel kokulu ister 繹羹t羹lm羹, ister 癟ubuk eklinde olsun her iki ekilde de ayn覺 tat ve kokuya sahiptir. Katk覺l覺 ekmeklerde, kek ve tartlarda yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. 襤tah a癟ar, psikolojil rahatlama salar, souk alg覺nl覺覺 ve nezlede faydal覺d覺r, uyar覺c覺 繹zellii vard覺r.


Karanfil Tohumu (Cloves): Muskat cevizi ve Tar癟覺n覺n tamamlay覺c覺s覺d覺r. Kuvvetli, keskin kokulu ve tatl覺 bir aromaya sahiptir. Zencefilli ekmeklerde, kurabiyelerde, keklerde, elmal覺 soslarda, pandispanyalarda ve 繹teki tatl覺larda yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. Ar覺 kesici, anestetik, antiseptik, gaz giderici, koku giderici, hazmettirici, uyar覺c覺, mideyi rahatlat覺c覺, zindelik verici ve solucan d繹k羹c羹d羹r.


繹rekotu (Black Cumin):  Araplar bu baharat i癟in l羹m hari癟 her t羹rl羹 derde devad覺r derler. Anadolu k羹lt羹r羹nde de 繹zel bir yeri olup, yayg覺n kullan覺ma sahiptir. Ekmek ve 癟繹reklerin i癟inde ve 繹zellikle s羹slemelerinde yayg覺n olarak kullan覺l覺r. Gaz ve kar覺n iliini giderici, hazmettirici ve mideyi rahatlat覺c覺, idrar s繹kt羹r羹c羹, heyecan verici, gevetici, g羹癟lendirici, bronit ve ast覺m覺 rahatlat覺c覺 ve solucan d繹k羹c羹d羹r.  


Kimyon (Cumin): Kimyon kendine 繹zg羹, hafif ac覺 bir lezzete sahiptir. Genellikle Karaman Kimyonu (keravite) ile kar覺t覺r覺lmaktad覺r. Ekmek yap覺m覺nda kullan覺lmaktad覺r. Kalsiyum, Demir ve A vitamin bar覺nd覺rmaktad覺r. 襤tah a癟覺c覺, haz覺ms覺zl覺覺 giderici, gaz ve idrar s繹kt羹r羹c羹, sakinletirici, tansiyon d羹羹r羹c羹, s羹t art覺r覺c覺 ve solucan d羹羹r羹c羹 繹zellikleri vard覺r.


Curry (K繹ri): Tek ba覺na ayr覺 bir baharat olmay覺p, dier bir 癟ok baharat覺n (Kini, Kimyon, kara biber, k覺rm覺z覺 biber, zencefil, emen Tohumu, Soan, Tar癟覺n, Safran ve Zerde癟al) kar覺t覺r覺lmas覺ndan elde edilen bir kar覺覺md覺r. zellikle Hindistan ve G羹ney Asyada yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r.


emenotu Tohumu (Fenugreek): Hafif ac覺ms覺 bir lezzeti olup, damakta karamel tad覺 b覺rakmaktad覺r. Hint Mutfa覺nda K繹ri kar覺覺m覺n覺n tamamlay覺c覺s覺 olarak kulan覺lmaktad覺r.


Demirhindi (Tamarin): K羹lt羹r羹m羹zde meyvesinden erbet yap覺larak souk i癟ilen baharatt覺r. Halen demirhindi erbeti yap覺p satan yerler mevcuttur. Susuzluu giderici, rahatl覺k ve esenlik verici, ba覺rsak temizleyici 繹zellikleri vard覺r.


Zencefil (Ginger): Zencefil 癟ok hafif keskin ve ac覺 bir lezzete sahiptir. Aromas覺 zengin, tatl覺, 覺l覺k ve odunsu gibidir. Zencefil k繹k羹n羹n lifi 羹retim aamalardan ge癟erek toz haline getirilmi olarak bulunmaktad覺r. 羹t羹lm羹 zencefil taze k繹k zencefilin yerine kullanilabilir. Ekmek ve kurabiye yap覺m覺nda yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. 襤tah a癟覺c覺, gaz s繹k羹r羹c羹, ishal kesici, kusma 繹nleyici, ba覺rsak bozukluklar覺n覺 tedavi edici, souk alg覺nl覺覺nda tedavi destekleyici, kuvvet art覺r覺c覺, afrodizyak etkileri mevcuttur.


Ard覺癟 Meyvesi (Juniper Berry): Kekremsi bir tada sahiptir ve kullanmadan 繹nce ezilmelidir. eker d羹羹r羹c羹, din癟lik verici, idrar yollar覺n覺 temizleyici, souk alg覺nl覺覺, romatizma, damar sertlii, nekahat d繹neminin h覺zl覺 atlat覺lmas覺nda yard覺mc覺d覺r. Az miktarlarda kullan覺lmal覺d覺r.


Meyan K繹k羹 (Licorice Root): Tatl覺ms覺 bir lezzeti olduundan tatland覺rmada ve renk vermede kullan覺l覺r. A覺r覺 kullan覺m覺 kan bas覺nc覺 羹zerinde ters etki oluturabilir. Grip, nezle, anjin venefes darl覺覺nda, balgam s繹k羹c羹, 繹ks羹r羹k giderici, idrar s繹kt羹r羹c羹, tansiyon d羹羹r羹c羹, 羹lser ve gastrit tedavisinde yard覺mc覺, kab覺zl覺k giderici, rahatlat覺c覺 繹zellikleri vard覺r.

Muskat Cevizi ve Kabuu (Nutmeg-Mace): Her ikisi de tatl覺 ve ho bir lezzete sahip olduklar覺ndan ekmek yap覺m覺nda baharat olarak kullan覺lmaktad覺r. Antiseptik, idrar s繹kt羹r羹c羹, itah a癟覺c覺, mide ve kalbi kuvvetlendirici ve safra talar覺n覺n erimesine yard覺mc覺 繹zellikleri vard覺r.


Hardal Tohumlar覺 (Mustard Seed): Suyla kar覺t覺r覺ld覺覺nda ac覺 bir lezzete sahiptir. Siyah ve Beyaz hardal olmak 羹zere iki 癟eittir. Hazm覺 kolaylat覺r覺c覺, kab覺zl覺覺 giderici 繹zellii vard覺r.

Haha Tohumu (poppy seed) : Ho lezzetiyle kavrulmu olarak hamur ilerinde, i癟 katk覺s覺 ve 羹st s羹slemesinde youn kullan覺lmaktad覺r. Ar覺, sanc覺 giderici ve ishal kesici 繹zellikleri vard覺r.


Susam Tohumu (Sesame seed): Kabuklu yemi gibi, yumuak bir tada sahiptir. Hem ekmeklerde, hem de kurabiyelerde i癟 malzemesi veya bolca da d覺 s羹sleme malzemesi olarak kullan覺lmaktad覺r. Safra talar覺n覺n d羹羹r羹lmesinde, nefes darl覺覺 ve bronitte, kar覺n ar覺lar覺nda, uyar覺c覺 olarak, kab覺zl覺覺 giderici, karacier destek癟isi 繹zellii vard覺r. Sindirim ve mide problemi olanlar dikkatli kullanmal覺d覺rlar.


Karabiber (Peppercorns): Karabiber, keskin bir kokuya ve aromaya sahiptir. Beyaz karabiber, siyah karabiberden daha bir ac覺, az alg覺lan覺r ve hafif mayal覺 gibidir. Yeil 癟ekilmemi toz biber, daha bir yumuak tada ve ferahlat覺c覺 繹zellige sahiptir. Baharatl覺 ekmek ve kurabiyelerde kullan覺lmaktad覺r. Hazm覺 kolaylat覺r覺c覺, mide ve ba覺rsak mikroplar覺n覺 繹ld羹r羹c羹, gaz giderici, idrar s繹kt羹r羹c羹, afrodizyak 繹zellikleri vard覺r.


Keten tohumu (Flax Seed): Hipokrat覺n kar覺n ar覺s覺 癟ekenler i癟in keten tohumu yesinler 繹nerisi kay覺tlarda yaz覺l覺d覺r. Bu g羹n, omega-3 y繹n羹nden zengin yumurta 羹retimi i癟in tavuklar覺n men羹lerinde keten tohumu yer almaktad覺r. Prostat ve g繹羹s kanseri riskinin d羹羹r羹lmesinde, kolestrol seviyesinin aa覺 癟ekilmesinde, y羹ksek lif sayesinde sindirimde, kab覺zl覺覺 giderici, bronit ve souk alg覺nl覺覺n覺 hafifletici, 繹ks羹r羹k kesici 繹zellikleri mevcuttur. Tanelerinin sindirilememe tehlikesine kar覺l覺k d繹羹lerek kullan覺lmas覺 繹nerilmektedir.


Zerde癟al (Turmeric): Yumuak aromatik portakal veya zencefil gibi g羹zel kokuya sahiptir. Keskin kokulu, odunumsu bir lezzeti  vard覺r. Ekmein rengini safran kat覺lm覺 gibi sar覺ya d繹nd羹r羹r. Sar覺 rengi veren Curcumin maddesinin 癟ok y繹nl羹 etkileri mevcuttur. Hazm覺 kolaylat覺r覺c覺, gaz s繹kt羹r羹c羹, sinirleri uyar覺c覺, v羹cutta biriken zehirli maddeleri at覺c覺, nekahat devresini k覺salt覺c覺 繹zellikleri vard覺r.


Vanilya (Vanilla):  Vanilya 癟ekirdei tatl覺, g羹zel kokulu aromayla birlikte odunsu tad覺 vard覺r. Saf Vanilya Ekstrat覺 benzer aromaya sahiptir. Meyvemsi, zengin bir tad verdiinden tatl覺 ekmek ya da kurabiyelerde kullan覺lmaktad覺r. Bron temizleyici ve 繹ks羹r羹k s繹kt羹r羹c羹, ate d羹羹r羹c羹, hazm覺 kolaylat覺r覺c覺, sinir bozukluunu giderici, v羹cudu kuvvetlendirici ve afrodizyak 繹zellikleri vard覺r.


Dier Zenginletirici Katk覺lar:


Aromatik bitki ve bahatratlar覺n haricinde ekmek, kurabiye veya keklerin besin deerlerini art覺rmak, lezzetlerini 癟eitlendirmek i癟in kullan覺lan dier bitkiler ise k覺saca:


Badem (Almond): Ac覺 ve tatl覺 badem olmak 羹zere ikiye ayr覺l覺r. Bedeni ve zihni yorgunluu giderme, mideyi kuvvetlendirme, kab覺zl覺覺 ve idrar yollar覺 iltihaplar覺n覺 giderme, ar覺 kesici, 羹st solunum yollar覺 rahats覺zlar覺nda, ta d羹羹rmede faydal覺d覺r.


Ceviz (Walnut): Ekmek, kurabiye ve keklerde yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. Kan temizleyici ve kans覺zl覺覺 giderici, ishal kesici, ekeri tedavi edici 繹zellikleri vard覺r.


F覺nd覺k (hazelnut/nut): Ekmek, kurabiye ve keklerde yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. Ya ve proteinler bak覺m覺ndan 繹nemli bir besin maddesi olup, A, C ve B vitamini mevcuttur. Bedeni ve zihni yorgunluu giderici, kuvvet verici, b繹brek ar覺lar覺n覺 giderici, kum ve ta d羹羹r羹lmesine yard覺mc覺, solucan d羹羹r羹c羹 繹zellikleri vard覺r.


Havu癟 (Carrot): Ekmek, kurabiye ve keklerde kullan覺lmaktad覺r. A, B1, B2, C vitaminleri, fosfor ve madeni tuzlar ihtiva eder. V羹cudu g羹癟lendirici, g繹z ve cilt rahats覺zl覺klar覺n覺 giderici 繹zellikleri mevcuttur.


Hurma (Date): Ekmek, kurabiye ve keklerde kullan覺lmaktad覺r. Y羹ksek oranda eker ve 繹nemli oranda protein ihtiva eder. Lif, mineral ve fenol a癟覺s覺ndan zengindir. Son zamanlarda beslenmedeki 繹nemi konusunda ciddi olarak g羹ndeme gelmektedir. Kalp ve damar hastal覺klar覺ndan korunmak i癟in elmadan daha etkili olduu a癟覺klanm覺t覺r. Bedeni ve zihni gelimeyi salay覺c覺, kanserin baz覺 t羹rlerine g繹re koruyucu, kemik rahats覺zl覺klar覺nda tedavi edici, 羹st solunum yollar覺n覺 tedavi edici 繹zellikleri mevcuttur.


襤ncir (Fig): Kurusu, Ekmek, kurabiye ve keklerde kullan覺lmaktad覺r. eker, organik asitler, ya ve A,B ve C  vitaminleri bar覺nd覺r覺r. V羹cudu kuvvetlendirici, Kalbe ferahl覺k verici, kuluncu giderici, ses a癟覺c覺, sindirim yollar覺n覺 d羹zenleyici, balgam s繹kt羹r羹c羹 繹zellikleri vard覺r.


Kakao (Cacao): Kalorisi ve protein oran覺 y羹ksek bir besindir. Yat覺t覺r覺c覺 ve uyar覺c覺 etkisi, sindirimi kolaylat覺r覺c覺, idrar s繹kt羹r羹c羹, kalbi kuvvetlendirici 繹zellikleri vard覺r. Fazla miktarlarda kullan覺lmamal覺d覺r.


M覺s覺r (Corn): Gerek unu, gerekse de taneleri ekmek, kek ve kurabiyelerde kullan覺lmaktad覺r. Doymu ya asidi d羹羹k yaa ve zengin karbonhidrat, potasyum, sodyum ve kalsiyum tuzlar覺na sahiptir.


Patates (Potato): Ekmeklerde kullan覺lmaktad覺r. Niasta ve protein bak覺m覺ndan zengindir. Kaynat覺lan suyu besin deer bak覺m覺ndan zengin olduundan deerlendirilmelidir. eker hastal覺覺n覺 hafifletici, susuzluu giderici, 羹lseri rahatlat覺c覺, karacieri rahatlat覺c覺, solucan d羹羹r羹c羹, ar覺 giderici 繹zellikleri vard覺r.


Kuru z羹m (Currant/Raisin/Sultana): Ekmek, kurabiye ve keklerde kullan覺lmaktad覺r. eker, organik asitler, B ve C vitaminleri ve tanen bak覺m覺ndan zengindir. 襤drar art覺r覺c覺, sindirime yard覺mc覺, v羹cudu kuvvetlendirici, m羹shil yap覺c覺, kab覺zl覺覺 giderici, kalbi kuvvetlendirici, kan覺 temizleyici, cildi g羹zelletirici, 羹lser ve gastrit gibi rahats覺zlar覺n tedavisinde etkilidir.


Yulaf (Oat): ok eskilerden beri g覺da ve ayn覺 zamanda ila癟 olarak kullan覺lmaktad覺r. 襤drar art覺r覺c覺, m羹shil, kuvvet verici, iktidars覺zl覺覺 giderici, guatr覺 繹nleyici, mide ve barsak rahats覺zl覺klar覺n覺 giderici, kandaki ekeri d羹羹r羹c羹 繹zellikleri vard覺r.


Buday (Wheat): Tam buday unu lifli yap覺s覺 ile sindirim sistemine yard覺mc覺 olup, ba覺rsaklar覺n d羹zenli 癟al覺mas覺n覺 salar, kab覺zl覺覺 繹nler. zellikle rueym denilen buday 繹z羹n羹n besleyicilii son derece y羹ksektir. Besin deeri olarak benzeri tah覺llar覺n 癟oundan y羹ksektir. Baz覺 kanser t羹rlerini engelleyici 繹zellii vard覺r. Sindirim olarak yulaf ve m覺s覺ra g繹re daha zordur. Son zamanlarda buday 癟iminin besleyici deeri 繹n plana 癟覺km覺 ve bu konuda yeni bir sekt繹r olumaya balam覺t覺r.


Zeytin (Olive): Ekmek ve kurabiyelerde yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. 襤癟inde olein, palmitrik, steraik ve linolik asitlerin gliseritleri, hidrokarbonlar ve E vitamini bulunmaktad覺r. vard覺r. Ev ila癟lar覺nda zeytin tanesi, yapraklar覺, kabuklar覺 ve ya覺 kullan覺l覺r. Besleyicilii yan覺nda, Kolestrolun ve y羹ksek tansiyonun d羹羹r羹lmesinde, kandaki eker miktar覺n覺n d羹羹r羹lmesinde, solucanlar覺n d繹k羹lmesinde faydal覺d覺r.


Domates (Tomato): zellikle kurusu ve suyu, ekmek ve kurabiyelerde kullan覺lmaktad覺r. 襤癟eriinde lycopin maddesi ve  A, B ve C vitaminleri bulunmaktad覺r. 襤drar s繹kt羹r羹c羹, kan覺 temizleyici, damar sertliini giderici, hazm覺 kolaylat覺r覺c覺, kab覺zl覺覺 giderici, sindirimi kolaylat覺r覺c覺, cildi yenileyici, baz覺 kanser t羹rlerine kar覺 koruyucu 繹zellikleri vard覺r.


Elma (Apple): Baz覺 ekmek t羹rleri, kurabiye ve keklerde yayg覺n olarak kullan覺lmaktad覺r. Bedeni ve zihni yorgunluu giderici, kalbi destekleyici, v羹cudu kuvvetlendirici, idrar s繹kt羹r羹c羹, zararl覺 maddelerin at覺lmas覺n覺 kolaylat覺r覺c覺, kum ve ta d羹羹r羹lmesine yard覺mc覺, kolestrol羹 d羹羹r羹c羹, kan覺 temizleyici, damar sertliini giderici, kab覺zl覺覺 giderici, cildi tazeleyici 繹zellikleri vard覺r.


Kabak (Zucchini): Baz覺 ekmek t羹rlerinde kullan覺lmaktad覺r. 襤drar s繹kt羹r羹c羹, iltihap temizleyici, mide ve ba覺rsaklar覺 yumuat覺c覺, kab覺zl覺覺 giderici, tansiyon d羹羹r羹c羹, 繹ks羹r羹羹 kesici, kurt d羹羹r羹c羹 繹zellikleri vard覺r.


Aromatik Bitkiler ve Baharatlar覺n Birlikte Kullan覺mlar覺:


Aromatik Bitki ve Baharatlar覺n Kullan覺mlar覺



K羹mes Hayvanlar覺 i癟in:

Biberiye ve kekik,

Tarhun Otu, Yabani Mercank繹k ve Soan, Sar覺msak Tozlar覺.

Kimyon, Defne Yapra覺, Safran veya Zerde癟al,

Zencefil, Tar癟覺n, Yenibahar

K繹ri Tozu, Kekik ve Soan Tozu


S覺覺r Eti i癟in:

Kekik, Defne Yapra覺 ve ince k覺y覺lm覺 Kuru Soan

Zencefil, Hardal ve Sar覺msak Tozu

Dereotu, Muskat Cevizi, Yeni Bahar

Kara Biber, Defne Yapra覺, Karanfil Tohumu

ili Tozu, Tar癟覺n, Yabani Mercank繹k


Hamur 襤leri i癟in:

Fesleen, Biberiye, K覺y覺lm覺 Maydanoz

Kimyon, Zerde癟al, K覺rm覺z覺 Biber

Yabani Mercank繹k, Kekik



Kaynaklar:
1. ENCYCLOPEDIA of FOODS a guide to Healthy Nutrition, Prepared by medical and nutrition experts from Mayo Clinic, University of California Los Angeles, and Dole Food Company, Inc.
2. CRC Handbook of Medicinal Spices, James A. Duke
3. THE HERBALIST, JOSEPH E. MEYER
4. let them eat flax, dr. joe schwarcz
5. Mr. Food Cooks Like Mama, Art Ginsburg